هزینه‌یابیِ استاندارد، روشی است که در آن به‌جایِ استفاده از هزینه‌هایِ واقعی، از هزینه‌هایِ ازپیش‌تعیین‌شده (استاندارد) برایِ موادِ مستقیم، دستمزدِ مستقیم و سربار استفاده می‌شود. سپس هزینه‌یِ واقعی با استاندارد مقایسه و انحرافات محاسبه می‌شود:
| نوعِ انحراف | معنی |
|---|---|
| انحرافِ نرخ | تفاوتِ قیمتِ واقعیِ خرید/دستمزد با نرخِ استاندارد |
| انحرافِ مقدار/کارایی | تفاوتِ مقدارِ واقعیِ مصرف‌شده با مقدارِ استاندارد |
| انحرافِ سربار | تفاوتِ سربارِ واقعی با سربارِ جذب‌شده به نرخِ استاندارد |
هزینه‌یابیِ استاندارد به مدیریت کمک می‌کند بدونِ نیاز به بررسیِ هر تراکنش، فقط با تحلیلِ انحرافاتِ عمده، ناکارآمدی‌ها را شناسایی و اصلاح کند — این همان اصلِ «مدیریت بر مبنایِ استثنا» است.
نکته: انحرافِ مساعدِ نرخِ خرید (خریدِ ارزان‌تر از استاندارد) گاهی با انحرافِ نامساعدِ کیفیت/مقدار همراه می‌شود — مثلاً موادِ ارزان‌ترِ خریداری‌شده ممکن است ضایعاتِ بیشتری تولید کند؛ انحرافات باید همیشه در کنارِ هم تحلیل شوند، نه جدا.