اشخاص حقیقی از نظر تکلیف نگهداری دفاتر به گروه‌های مختلفی طبقه‌بندی می‌شوند و این طبقه‌بندی، نوع تکالیف مالیاتی آن‌ها را تعیین می‌کند.
اگر مودی دفاتر معتبر و کامل ارائه ندهد یا دفاتر او مورد قبول واقع نشود، سازمان امور مالیاتی می‌تواند درآمد مشمول مالیات را به‌روش «علی‌الرأس» (برآوردی) تعیین کند.
| روش تشخیص | مبنای محاسبه |
|---|---|
| رسیدگی به دفاتر قانونی | اسناد و دفاتر واقعیِ مودی |
| علی‌الرأس | ضرایب و قرائن مالیاتیِ همان رشته‌ی فعالیت |
نکته: تشخیص علی‌الرأس معمولاً به‌نفع مودی نیست، چون بر پایه‌ی میانگین‌های صنف است، نه سود واقعی؛ نگهداریِ دقیقِ دفاتر بهترین راه اجتناب از آن است.