«موجودیِ کالا» یکی از حساسیت‌برانگیزترین حساب‌های مؤسسه‌ی بازرگانی است، چون مستقیماً روی سود اثر می‌گذارد.
دو روشِ نگهداریِ حساب کالا
- سیستمِ ادواری (دوره‌ای): موجودی فقط در پایانِ دوره با شمارشِ فیزیکی مشخص می‌شود؛ ساده‌تر اما کنترلِ لحظه‌ای ندارد
- سیستمِ دائمی (مستمر): هر خرید و فروش بلافاصله در کارتِ موجودیِ کالا ثبت می‌شود؛ دقیق‌تر و پایه‌ی نرم‌افزارهای امروزی است
محاسبه‌ی بهای تمام‌شده‌ی کالای فروش‌رفته
بهای تمام‌شده‌ی کالای فروش‌رفته = موجودیِ اول دوره + خالصِ خرید − موجودیِ پایان دوره
و از آنجا:
سودِ ناخالص = خالصِ فروش − بهای تمام‌شده‌ی کالای فروش‌رفته
صورتِ سود و زیانِ مؤسسه‌ی بازرگانی نسبت به مؤسسه‌ی خدماتی یک لایه‌ی اضافه دارد: ابتدا سودِ ناخالص محاسبه می‌شود، سپس هزینه‌های عملیاتی (اداری، فروش) از آن کسر می‌شود تا سودِ خالص به دست آید. ترازنامه‌ی مؤسسه‌ی بازرگانی هم همیشه یک ردیفِ «موجودیِ کالا» در بخشِ دارایی‌های جاری دارد که در مؤسسه‌ی خدماتی اصلاً وجود ندارد.
نکته‌ی عملی: اگر موجودیِ پایان دوره اشتباه شمرده شود، هم ترازنامه غلط می‌شود و هم سودِ ناخالص — همین‌یک عدد، پراشتباه‌ترین قلمِ حساب‌های بازرگانی در عمل است.