حساب‌ها به دو دسته‌ی بزرگ تقسیم می‌شوند:
- حساب‌های دائم (ترازنامه‌ای): دارایی، بدهی و سرمایه — مانده‌شان در پایانِ دوره به دوره‌ی بعد منتقل می‌شود
- حساب‌های موقت (سود و زیانی): درآمد، هزینه و برداشت — در پایانِ دوره بسته و صفر می‌شوند
قاعده‌ی بدهکار و بستانکار
در حسابداریِ دوطرفه، هر حساب دو طرف دارد: بدهکار (سمتِ راست در فرمتِ ایرانی/چپ در دفترِ T انگلیسی) و بستانکار. قاعده‌ی افزایش/کاهش برای هر گروه ثابت است:
| گروه حساب | افزایش با | کاهش با |
|---|---|---|
| دارایی | بدهکار | بستانکار |
| بدهی | بستانکار | بدهکار |
| سرمایه | بستانکار | بدهکار |
| درآمد | بستانکار | بدهکار |
| هزینه/برداشت | بدهکار | بستانکار |
در هر ثبت، جمعِ مبالغِ بدهکار باید دقیقاً با جمعِ مبالغِ بستانکار برابر باشد — همین تعادل، مهم‌ترین ابزارِ کنترلِ خطا در حسابداری است.
مثال ثبت: خریدِ لوازمِ اداری به‌صورتِ نقد به مبلغِ ۲ میلیون تومان:
بدهکار: لوازمِ اداری ۲,۰۰۰,۰۰۰
بستانکار: نقد/بانک ۲,۰۰۰,۰۰۰
بدهکار: لوازمِ اداری ۲,۰۰۰,۰۰۰
بستانکار: نقد/بانک ۲,۰۰۰,۰۰۰