حسابداری بهای تمام‌شده شاخه‌ای از علم حسابداری است که وظیفه‌ی آن جمع‌آوری اطلاعاتِ مربوط به عواملِ هزینهو محاسبه‌ی بهای تمام‌شده‌ی محصولات و خدمات است — و سپس، با تحلیل همین گزارش‌ها، راه‌هایی برای کاهش بهای تمام‌شده پیشنهاد می‌دهد.
تفاوت با حسابداری مالی
| ویژگی | حسابداری مالی | حسابداری بهای تمام‌شده |
|---|---|---|
| مخاطب | افراد بیرون شرکت (سهام‌دار، بانک، دارایی) | مدیران داخل شرکت |
| دوره‌ی گزارش | سالانه/فصلی، طبق قانون | هر زمان که مدیر نیاز داشته باشد |
| هدف اصلی | نمایشِ وضعیتِ مالیِ کل شرکت | محاسبه‌ی بهای هر واحد محصول یا خدمت |
| الزام قانونی | اجباری (استانداردهای حسابداری) | اختیاری؛ فقط برای تصمیم‌گیریِ داخلی |
اهمیت و کاربرد بهای تمام‌شده
- قیمت‌گذاریِ محصول: بدونِ دانستنِ بهای واقعی، هر قیمتی حدسی است
- تصمیمِ ادامه یا توقفِ تولیدِ یک محصول
- ارزیابیِ عملکردِ واحدهای مختلفِ تولید
- تهیه‌ی صورت‌های مالی (بهای تمام‌شده‌ی کالای فروش‌رفته مستقیماً در صورتِ سود و زیان می‌نشیند)
جایگاه در موسسات تولیدی
در یک کارخانه، واحدِ حسابداریِ بهای تمام‌شده معمولاً زیرِ نظرِ مدیریتِ مالی کار می‌کند اما با انبار، خطِ تولید و واحدِ حقوق و دستمزد هم داده رد و بدل می‌کند؛ چون هر سه‌یِ این واحدها منبعِ اصلیِ اطلاعاتِ بهای تمام‌شده‌اند.
نکته: اصطلاحاتی مثل «هزینه» (Cost) و «مخارج» (Expense) در حسابداری بهای تمام‌شده معنایِ دقیق‌تری از زبانِ روزمره دارند؛ در درس‌های بعدی هر بار که یکی از این اصطلاحات به‌کار می‌رود، تعریفِ دقیقش هم کنارش می‌آید.