آربیتراژ (Arbitrage) به معنایِ کسبِ سود از اختلافِ قیمتِ یک دارایی در دو یا چند بازار است. تعریفِ آکادمیکِ آربیتراژ به مجموعه‌یِ تراکنش‌هایِ مالی‌ای گفته می‌شود که در هیچ حالتی باعثِ زیان نمی‌شوند و دستِ‌کم در یک حالت باعثِ سود می‌شوند.
آربیتراژِ «ایده‌آل»
به‌طورِ نظری، آربیتراژِ ایده‌آل یک معامله‌یِ بدونِ ریسک است: خرید و فروشِ هم‌زمان، به‌گونه‌ای که هیچ سرمایه‌ای در معرضِ نوسانِ بازار قرار نگیرد. وقتی قیمت‌ها در بازارهایِ مختلف امکانِ آربیتراژ را ندهند، می‌گوییم بازارها در «تعادلِ آربیتراژی» هستند — یعنی هیچ فرصتِ سودِ بدونِ ریسکی باقی نمانده است.
وجودِ فرصتِ آربیتراژ نشانه‌یِ ناکارآمدیِ موقتِ بازار است؛ خودِ فرآیندِ آربیتراژ (خریدِ ارزان در یک بازار و فروشِ گران در بازارِ دیگر) قیمت‌ها را دوباره به هم نزدیک می‌کند و مانع می‌شود قیمت‌ها در درازمدت از ارزشِ واقعی‌شان فاصله‌یِ زیادی بگیرند.
آربیتراژ در بازارِ جهانیِ ارز
به‌دلیلِ حجمِ بسیار بالایِ تراکنش‌ها و تعددِ ابزارهایِ معاملاتی، فرصت‌هایِ آربیتراژ در بازارِ ارز به‌طورِ مداوم پدید می‌آیند؛ اما همین تعددِ معامله‌گران و سرعتِ اجرایِ سفارش‌ها باعث می‌شود این فرصت‌ها در کسری از ثانیه پوشش داده شوند. به همین دلیل، امروزه آربیتراژِ ارزی عمدتاً کارِ ربات‌هایِ معاملاتیِ پرسرعت است، نه معامله‌گرِ انسانی.
سه روشِ اصلیِ آربیتراژِ ارزی
| نوع | توضیح |
|---|---|
| آربیتراژِ جفت‌ارزی | کسبِ سود از قیمت‌گذاریِ متفاوتِ یک جفت‌ارزِ واحد در دو کارگزاری یا صرافیِ مختلف در همان لحظه |
| آربیتراژِ سودِ تضمین‌شده (Covered Interest Arbitrage) | معامله‌گر ابتدا نرخِ بهره‌یِ کشورها/مناطقِ مختلف را مقایسه می‌کند، دارایی را به ارزِ کشورِ با نرخِ بهره‌یِ بالاتر تبدیل و در سیستمِ بانکیِ آن‌جا سرمایه‌گذاری (مثلاً سپرده‌یِ مدت‌دار) می‌کند؛ هم‌زمان با خریدِ یک قراردادِ آتی، نرخِ تبدیلِ پایانِ دوره را از پیش قفل می‌کند تا ریسکِ نوسانِ ارز پوشش داده شود |
| آربیتراژِ مثلثی (Triangular Arbitrage) | از تفاوتِ قیمتیِ میانِ سه ارزِ مختلف ناشی می‌شود؛ معامله‌گر با یک زنجیره‌یِ سریع از تبدیلِ سه جفت‌ارزِ گوناگون به یکدیگر، در نهایت به دارایی‌یِ اولیه‌اش بازمی‌گردد و اگر مسیر درست انتخاب شده باشد، مقدارِ بیشتری از همان دارایی به دست می‌آورد |