اوراق مشتقه قراردادهایی هستند که ارزششان از یک «دارایی پایه» (سهام، کالا، شاخص، ارز) به دست میآید. هدف اصلی آنها پوشش ریسک است؛ ولی میتوانند برای سفتهبازی هم به کار بروند و اهرم بالا دارند، پس باید با احتیاط آموخته شوند.
انواع اصلی
| ابزار | توضیح |
|---|---|
| قرارداد سلف/پیشفروش | پرداخت امروز، تحویل در آینده طبق شرایط توافقشده |
| قرارداد آتی | قراردادی استاندارد برای خرید/فروش دارایی پایه با قیمت مشخص در تاریخ آینده؛ معمولاً با سپردهٔ تضمین (وجه تضمین) و تسویهٔ روزانه |
| اختیار معامله | حق (نه تعهد) خرید یا فروش دارایی پایه با قیمت توافقی؛ خریدار «حقالزحمه/پریمیوم» میپردازد |
| سوآپ | تبادل جریانهای نقدی بین دو طرف |
اختیار خرید و فروش
- اختیار خرید (Call): حق خرید با قیمت اعمال؛ وقتی سود میکند که قیمت بازار بالاتر از قیمت اعمال برود.
- اختیار فروش (Put): حق فروش با قیمت اعمال؛ وقتی سود میکند که قیمت بازار پایینتر از قیمت اعمال برود.
- بیشترین ضررِ خریدار اختیار = پریمیومِ پرداختی؛ فروشنده (نویسنده) تعهد دارد و ریسک بیشتری میپذیرد.
پوشش ریسک (Hedging)
پوشش ریسک یعنی گرفتن موضعی که زیانِ احتمالیِ دارایی اصلی را خنثی کند. مثلاً تولیدکنندهای که میترسد قیمت محصولش کم شود، آن را با قرارداد آتی یا سلف امروز به قیمت مشخص میفروشد و ریسک نوسان را حذف میکند، هرچند از سود احتمالیِ افزایش قیمت هم صرفنظر میکند.
یادآوری: محتوای این درس آموزشی است و توصیهٔ مالی یا سرمایهگذاری نیست؛ معامله در مشتقات اهرم و ریسک بالایی دارد و مثالهای عددی فرضیاند.
