ابزارهای مالی اسلامی بر پایهٔ عقود شرعی طراحی میشوند و با ابزارهای متعارف در «مبنای بازده» فرق دارند: بهجای «بهرهٔ پول»، بازده از «یک فعالیت یا دارایی واقعی» به دست میآید.
اصول کلی
- پرهیز از ربا (دریافت زیادی بر وام) و غرر (ابهام و عدم قطعیت بیش از حد در قرارداد).
- پشتوانهٔ واقعی: دارایی، کالا، منفعت یا پروژهٔ مشخص.
- بازده در برابر ریسکِ واقعی یا خدمتی که ارائه میشود.
انواع صکوک رایج در ایران
| نوع | مبنای قرارداد | کاربرد نمونه |
|---|---|---|
| اوراق مشارکت | مشارکت در یک طرح معین | تأمین مالی پروژههای عمرانی یا تولیدی |
| اوراق اجاره | اجارهٔ یک دارایی؛ دارندگان مالک مشاع دارایی و دریافتکنندهٔ اجارهبها هستند | تأمین مالی با داراییهای ثابت |
| اوراق مرابحه | خرید کالا و فروش اقساطی با سود معلوم | تأمین سرمایهٔ در گردش یا خرید کالا |
| اوراق استصناع | سفارش ساخت یک دارایی | تأمین مالی ساخت |
| اوراق سلف | پیشخرید کالا یا خدمت با تحویل در آینده | تأمین مالی تولید |
| اوراق منفعت | استفاده از منافع یک دارایی در مدت معین | تأمین مالی بر پایهٔ منافع آینده |
تفاوت با اوراق متعارف
اوراق بدهیِ متعارف روی «وام» سود میدهد؛ صکوک روی «یک دارایی یا فعالیتِ واقعی». برای همین هر صکوک باید دارایی پایه، ناشر، نهاد واسط و ناظر شرعی مشخص داشته باشد و اطلاعات ریسک و سررسیدش افشا شود. نرخِ سودِ «علیالحساب» در بعضی اوراق مشارکت تضمین بازده نیست و بسته به ساختار هر اوراق باید طبقِ امیدنامهٔ آن خوانده شود.
یادآوری: محتوای این درس آموزشی است و توصیهٔ مالی یا سرمایهگذاری نیست. شرایط هر انتشار را فقط از امیدنامهٔ رسمی همان انتشار بخوانید.
