تولیدکننده نهادهها (نیروی کار، سرمایه، مواد اولیه) را به محصول تبدیل میکند. تصمیمهای او دربارهٔ تولید و هزینه، سودآوری شرکت و در نتیجه ارزش سهام آن را شکل میدهد؛ برای همین تحلیلگر بازار سرمایه باید این منطق را بشناسد.
تابع تولید و بازدهِ نزولی
- کوتاهمدت: دستکم یک نهاده (مثلاً ظرفیت کارخانه) ثابت است.
- بلندمدت: همهٔ نهادهها قابل تغییرند.
- قانون بازدهِ نهایی نزولی: وقتی نهادهٔ متغیر (مثلاً کارگر) را روی نهادههای ثابت اضافه میکنیم، از جایی به بعد تولیدِ اضافهای که هر کارگر جدید میآورد کمتر میشود.
مفاهیم هزینه
| مفهوم | تعریف |
|---|---|
| هزینهٔ ثابت (FC) | مستقل از مقدار تولید (مثل اجارهٔ ساختمان) |
| هزینهٔ متغیر (VC) | با مقدار تولید تغییر میکند (مثل مواد اولیه) |
| هزینهٔ کل (TC) | FC + VC |
| هزینهٔ متوسط (AC) | TC ÷ Q |
| هزینهٔ نهایی (MC) | افزایش هزینهٔ کل برای تولید یک واحد اضافه |
رفتار تولیدکننده و سودآوری
سود = درآمد کل − هزینهٔ کل. تولیدکننده تا جایی تولید را زیاد میکند که درآمد نهایی (MR) با هزینهٔ نهایی (MC) برابر شود؛ بعد از آن هر واحد اضافه، هزینهاش از درآمدش بیشتر است. اگر قیمت حتی از هزینهٔ متغیرِ متوسط هم کمتر شود، ادامهٔ تولید در کوتاهمدت منطقی نیست.
انواع بازار از منظر رقابت
| بازار | ویژگی |
|---|---|
| رقابت کامل | فروشندگان و خریداران بسیار، کالای همگن، ورود و خروج آزاد؛ همه «قیمتپذیرند» |
| انحصار کامل | یک فروشنده و مانع ورود؛ فروشنده «قیمتگذار» است |
| رقابت انحصاری | فروشندگان زیاد با کالای متمایز (برند) |
| انحصار چندجانبه | تعداد کمی بنگاه بزرگ که رفتار هم را زیر نظر دارند |
علاوه بر بازار کالا، «بازار نهادهها» هم داریم: دستمزد قیمتِ نیروی کار، بهره قیمتِ سرمایه و اجاره قیمتِ زمین است. بازار سرمایه در واقع بازار نهادهٔ «سرمایه» است.
یادآوری: محتوای این درس آموزشی است و توصیهٔ مالی یا سرمایهگذاری نیست؛ مثالهای عددی فرضیاند.
