دولت با مالیات و مخارج، در جریان درآمد ملی دخالت میکند. به مجموعهٔ تصمیمهای دولت دربارهٔ درآمد (مالیات) و هزینه، «سیاست مالی» میگویند.
تعیین درآمد ملی تعادلی
در مدل ساده، درآمد ملی تعادلی وقتی است که تولید با کل مخارج برابر شود: Y = C + I + G. مصرف بخشی از درآمد قابلتصرف است: C = a + bY که b «میل نهایی به مصرف» نام دارد (چند درصدِ هر ریالِ اضافه درآمد مصرف میشود).
ضریب فزاینده
افزایش مخارج، چند برابر خودش درآمد را بالا میبرد، چون دریافتکنندهٔ پول بخشی را دوباره خرج میکند:
ضریب فزاینده = ۱ ÷ (۱ − b)
ابزارهای سیاست مالی
| سیاست | ابزار | اثر در کوتاهمدت |
|---|---|---|
| انبساطی | افزایش مخارج یا کاهش مالیات | تحریک تقاضا و رشد؛ خطر کسری بودجه و تورم |
| انقباضی | کاهش مخارج یا افزایش مالیات | کنترل تورم؛ خطر کند شدن رشد |
کسری بودجه و روشهای تأمین آن
کسری بودجه = مخارج − درآمدها. دولت سه راه عمده دارد: (۱) استقراض از مردم با انتشار اوراق بدهی (مثل اوراق مشارکت و اسناد خزانه)، (۲) استقراض از بانک مرکزی (خلق پول، تورمزا)، (۳) فروش داراییها. راه اول دقیقاً جایی است که دولت وارد بازار سرمایه میشود.
اگر دولت زیاد قرض بگیرد، ممکن است بخشی از وجوه قابلسرمایهگذاری را از بخش خصوصی بگیرد و نرخ بهره را بالا ببرد؛ به این پدیده «اثر ازدحام» میگویند.
یادآوری: محتوای این درس آموزشی است و توصیهٔ مالی یا سرمایهگذاری نیست؛ مثالهای عددی فرضیاند.
