در این درس سه چیز را کنار هم میگذاریم: بازار پول، سیاست پولی بانک مرکزی، و جایگاه بازار سرمایه در چرخهٔ اقتصاد.
بازار پول و سیاست پولی
- عرضهٔ پول: مجموع پول در گردش (اسکناس، سپردههای دیداری و …) که بانک مرکزی و بانکها آن را شکل میدهند.
- تقاضای پول: تمایل افراد به نگهداری نقدینگی برای معاملات، احتیاط و سفتهبازی؛ با بالا رفتن نرخ بهره، نگهداشتن پول نقد «گرانتر» و تقاضا کمتر میشود.
- ابزارهای سیاست پولی: نرخ سپردهٔ قانونی، نرخ بهره/سود بینبانکی، عملیات بازار باز (خرید و فروش اوراق بدهی دولتی توسط بانک مرکزی) و تسهیلات اعطایی به بانکها.
| سیاست پولی | اقدام نمونه | اثر |
|---|---|---|
| انبساطی | کاهش نرخ بهره یا خرید اوراق از بازار | افزایش نقدینگی و تقاضا؛ خطر تورم |
| انقباضی | افزایش نرخ بهره یا فروش اوراق | کاهش نقدینگی؛ مهار تورم |
بازار پول و بازار سرمایه
بازار پول محل دادوستدِ ابزارهای کوتاهمدت (معمولاً کمتر از یک سال) و کمریسکتر است؛ بازار سرمایه محل تأمین مالی بلندمدت (سهام و اوراق بلندمدت) است. هر دو با «نرخ بهره» به هم وصلاند: با بالا رفتن نرخ بهره، سپردهگذاری جذابتر میشود و ارزشِ جاری سهام و اوراق کاهش مییابد.
کارکردهای بازار سرمایه در اقتصاد
- تبدیل پسانداز به سرمایهگذاری و تأمین مالی بنگاهها و دولت
- کشف قیمت و تخصیص بهینهٔ منابع بهسمت بنگاههای کاراتر
- ایجاد نقدشوندگی برای سرمایهگذاران
- تسهیل مدیریت ریسک و مشارکت مردم در مالکیت شرکتها
- افزایش شفافیت و نظارت بر شرکتها از طریق الزامات افشا
بازار کارا
بازار «کارا» بازاری است که قیمتها اطلاعات موجود را بهسرعت منعکس میکنند. سه سطح کارایی داریم: ضعیف (قیمتها همهٔ اطلاعات گذشتهٔ قیمت را دارند)، نیمهقوی (همهٔ اطلاعات عمومی را دارند) و قوی (حتی اطلاعات نهانی را هم دارند). هرچه بازار کاراتر باشد، «کسب بازدهٔ بالاتر از بازار با اطلاعات عمومی» دشوارتر است.
یادآوری: محتوای این درس آموزشی است و توصیهٔ مالی یا سرمایهگذاری نیست؛ مثالهای عددی فرضیاند.
