تئوریِ برتریِ اقتضایی (یا نظریه‌یِ حالت‌هایِ ارجح/State-Preference Theory) چارچوبی است که در آن، هر دارایی نه با یک «بازدهِ موردِانتظار» بلکه با بردارِ کاملِ بازدهی‌اش در تک‌تکِ حالت‌هایِ ممکنِ آینده (States of Nature) توصیف می‌شود. در بازارِ سرمایه‌یِ کامل و بدونِ آربیتراژ، برایِ هر حالتِ آینده یک «قیمتِ حالت» (State Price) وجود دارد که ارزشِ فعلیِ یک ریال دریافتی صرفاً در همان حالت را نشان می‌دهد؛ هر دارایی را می‌توان به‌صورتِ سبدی از این اوراقِ پایه (اوراقِ آرو-دبرو) بازسازی و قیمت‌گذاری کرد.
وقتی دانستنِ کاملِ تابعِ مطلوبیتِ فرد دشوار باشد، «قواعدِ برتریِ تصادفی» (Stochastic Dominance) امکانِ رتبه‌بندیِ گزینه‌ها را بدونِ نیاز به مشخص‌کردنِ دقیقِ آن تابع فراهم می‌کنند.
| قاعده | شرط | کاربرد |
|---|---|---|
| برتریِ تصادفیِ مرتبه‌یِ اول (FSD) | توزیعِ تجمعیِ گزینه‌یِ A در همه‌جا کمتر یا مساویِ توزیعِ B باشد | معتبر برایِ همه‌یِ افرادِ با مطلوبیتِ صعودی (بیشتر بهتر است)، صرف‌نظر از نگرش به ریسک |
| برتریِ تصادفیِ مرتبه‌یِ دوم (SSD) | مساحتِ زیرِ تفاضلِ توزیع‌هایِ تجمعی تا هر نقطه، نامنفی باشد | معتبر فقط برایِ افرادِ ریسک‌گریز (مطلوبیتِ مقعر) |
نکته: اگر گزینه‌ای FSD گزینه‌یِ دیگر را داشته باشد، لزوماً SSD نیز آن را دارد؛ اما عکسِ این رابطه برقرار نیست. اگر هیچ‌کدام از دو گزینه بر دیگری برتریِ تصادفی نداشته باشد، رتبه‌بندیِ آن‌ها تنها با مشخص‌کردنِ شکلِ دقیقِ تابعِ مطلوبیتِ سرمایه‌گذار ممکن است.