هر بار که یک بانک در ایران، آلمان یا آمریکا به بانکی در کشورِ دیگر دستورِ انتقالِ ارز می‌دهد، این دستور معمولاً از طریقِ شبکه‌یِ SWIFT ارسال می‌شود. آشنایی با این شبکه برایِ درکِ اینکه چرا برخی انتقال‌هایِ بین‌المللی سریع، برخی کند و برخی ممکن نیست ضروری است.
SWIFT چیست؟
SWIFT مخففِ «Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication» و یک انجمنِ تعاونیِ غیرانتفاعی است که در مهِ ۱۹۷۳ توسطِ ۲۳۹ بانک از پانزده کشورِ اروپایی و آمریکایِ شمالی راه‌اندازی شد. هدفِ تأسیس این بود که روش‌هایِ ارتباطیِ غیراستانداردِ کاغذی یا تلکس در سطحِ بین‌المللی با یک روشِ استانداردشده‌یِ جهانی جایگزین شود.
نکته‌یِ مهم: SWIFT خودش پول جابه‌جا نمی‌کند؛ فقط پیام‌هایِ امنِ استانداردشده میانِ بانک‌ها منتقل می‌کند و بانک‌ها بر اساسِ آن پیام‌ها تسویه‌یِ مالی را از راهِ حساب‌هایِ خود یا بانک‌هایِ کارگزار انجام می‌دهند.
ساختارِ شبکه
- مرکزِ اصلیِ SWIFT در کشورِ بلژیک است و طبقِ قوانینِ همان کشور فعالیت می‌کند.
- مراکزِ عملیاتیِ پشتیبان در چند کشور، از جمله ایالاتِ متحده و هلند، فعال‌اند (فهرستِ دقیق را خودِ SWIFT به‌روز می‌کند؛ متنِ کتاب انگلستان و هنگ‌کنگ را هم نام برده است).
- در هر کشور یک نقطه‌یِ دسترسی به SWIFT به نامِ SAP وجود دارد که توسطِ مؤسسه‌یِ SWIFT کنترل می‌شود. طبقِ کتاب، در ایران SAP در بانکِ مرکزی قرار داشته و بانک‌هایِ داخلی از طریقِ خطوطِ اختصاصی (Leased) یا ماهواره به آن متصل بوده‌اند.
- سیستم برایِ ارسال و دریافتِ هر نوعِ پیامِ ارزی میانِ واحدهایِ ارزیِ بانک‌هایِ داخل و بانک‌هایِ خارج به کار می‌رود.
چرا این شبکه اهمیت دارد؟
- سرعت‌بخشیدن به معاملاتِ ارز و انتقالِ وجوه؛
- جلبِ رضایتِ مشتریان با پیام‌هایِ استانداردِ قابلِ‌ردگیری؛
- هماهنگیِ همه‌یِ عملیاتِ ارزیِ جهانی با استفاده از یک نرم‌افزارِ استاندارد.
دسترسی به SWIFT و تحریم‌ها
چون SWIFT طبقِ قانونِ بلژیک و مقرراتِ اتحادیه‌یِ اروپا فعالیت می‌کند، در مواردِ تحریم‌هایِ بین‌المللی مجبور به قطعِ دسترسیِ نهادهایِ تحریم‌شده می‌شود. تاریخچه‌یِ مربوط به بانک‌هایِ ایرانی طبقِ گزارش‌هایِ رسمی و خبری:
| زمان | رویداد |
|---|---|
| مارسِ ۲۰۱۲ | با تصویبِ مقرراتِ اتحادیه‌یِ اروپا، بانک‌هایِ ایرانیِ تحریم‌شده (از جمله بانکِ مرکزی) از SWIFT جدا شدند |
| ژانویه‌یِ ۲۰۱۶ | پس از رفعِ بخشی از تحریم‌ها در چارچوبِ برجام، بسیاری از این بانک‌ها دوباره متصل شدند |
| نوامبرِ ۲۰۱۸ | پس از بازگشتِ تحریم‌هایِ آمریکا، SWIFT دسترسیِ بانک‌هایِ ایرانیِ تحریم‌شده را دوباره تعلیق کرد |
بنابراین آنچه در کتاب دربارهٔ اتصالِ همه‌یِ بانک‌هایِ داخلی از طریقِ SAP بانکِ مرکزی آمده، وضعیتِ دوره‌هایی را توصیف می‌کند که اتصال برقرار بوده و امروز به بانکِ موردِ نظر و شرایطِ تحریمیِ آن بستگی دارد.