چینِ امروز دومین اقتصادِ بزرگِ جهان و بزرگ‌ترین شریکِ تجاریِ اکثرِ کشورهای جهان است؛ بدونِ شناختِ پولِ این کشور و نهادی که آن را اداره می‌کند، هیچ تحلیلِ بنیادیِ کاملی از بازارهایِ جهانی ممکن نیست. این سطح، بعدِ چهار سطحِ مربوط به دلار و اقتصادِ آمریکا/اروپا، برایِ اولین بار وارد اقتصادِ چین می‌شود.
یوان یا رنمینبی؟
نامِ رسمیِ واحدِ پولِ چین «رنمینبی» (Renminbi یا RMB، به‌معنایِ «پولِ مردم») است؛ «یوان» (Yuan) واحدِ شمارشِ آن است، دقیقاً مثلِ رابطه‌یِ «استرلینگ» و «پوند» در بریتانیا یا «دلار» به‌عنوانِ واحدِ شمارشِ «پولِ آمریکا». در بازارهایِ مالی معمولاً هر دو نام به‌جایِ هم به کار می‌روند و نمادِ ارزیِ آن CNY (یا نشانه‌یِ ¥) است.
آنشور در برابرِ آفشور: CNY و CNH
نکته‌ای که هر معامله‌گری باید بداند این است که یوان دو کدِ معاملاتیِ متفاوت دارد:
- CNY (یوانِ آنشور): نرخِ رسمی که در خاکِ چین معامله می‌شود، تحتِ کنترلِ مستقیمِ بانکِ مرکزیِ چین و محدود به بازه‌یِ نوسانِ روزانه‌یِ مشخص (جزئیاتِ آن در درسِ بعدی).
- CNH (یوانِ آفشور): همان ارز اما در بازارهایِ خارج از خاکِ اصلیِ چین (عمدتاً هنگ‌کنگ، و نیز سنگاپور و لندن) معامله می‌شود؛ چون کنترلِ سرمایه‌ایِ چین در این بازار کم‌رنگ‌تر است، CNH آزادتر نوسان می‌کند و می‌تواند با CNY اختلافِ قیمتِ کوچکی (معمولاً چند صدمِ یوان) داشته باشد که خودش سیگنالی از انتظاراتِ بازار درباره‌یِ جهتِ آتیِ یوان است.
بازارِ CNH در سالِ ۲۰۱۰ در هنگ‌کنگ راه‌اندازی شد تا گامِ اولِ چین برایِ بازکردنِ تدریجیِ یوان به رویِ بازارهایِ جهانی باشد، بدونِ آنکه کنترلِ کاملِ سرمایه در خاکِ اصلی از دست برود.
بانکِ مرکزیِ چین (PBOC)
بانکِ خلقِ چین (People's Bank of China، به‌اختصار PBOC) در سالِ ۱۹۴۸ تأسیس شد و از سالِ ۱۹۸۳ رسماً نقشِ بانکِ مرکزی را ایفا می‌کند. برخلافِ فدرال‌رزروِ آمریکا که سازمانی نسبتاً مستقل از دولت است، PBOC زیرِ نظارتِ مستقیمِ شورایِ دولتیِ چین (Cabinet) فعالیت می‌کند و سیاست‌گذاریِ آن هم‌راستا با اهدافِ کلانِ اقتصادیِ دولتِ مرکزی و حزبِ کمونیستِ چین تنظیم می‌شود؛ این یعنی استقلالِ سیاست‌گذاریِ پولیِ PBOC در مقایسه با بانک‌هایِ مرکزیِ غربی محدودتر است.
سه هدفِ هم‌زمانِ PBOC
بیشترِ بانک‌هایِ مرکزیِ غربی (مثلِ فدرال‌رزرو) یک یا دو مأموریتِ رسمی دارند (کنترلِ تورم، و گاهی اشتغال). PBOC اما رسماً سه هدف را همزمان دنبال می‌کند:
| هدف | توضیح |
|---|---|
| ثباتِ قیمت‌ها | کنترلِ تورمِ داخلی (CPI)، مشابهِ مأموریتِ اصلیِ فدرال‌رزرو |
| رشدِ اقتصادی | پشتیبانی از هدفِ رشدِ سالانه‌ای که دولتِ چین هر سال اعلام می‌کند (نمونه در درسِ بعدی) |
| ثباتِ نرخِ ارز | مدیریتِ نوسانِ یوان در برابرِ سبدی از ارزها، نه رهاسازیِ کاملِ آن به بازار |
همین هدفِ سوم است که چین را از بیشترِ اقتصادهایِ بزرگِ دیگر متمایز می‌کند: نرخِ ارزِ یوان کاملاً شناور نیست، بلکه «مدیریت‌شده» است — موضوعی که در درسِ بعدی به‌صورتِ کامل بررسی می‌شود.
ریاستِ فعلیِ PBOC
از دسامبرِ ۲۰۲۳، «پان گونگ‌شنگ» (Pan Gongsheng) رئیسِ بانکِ مرکزیِ چین است و همزمان دبیرِ حزبیِ آن نیز هست — ترکیبی که نشان می‌دهد رهبریِ بانکِ مرکزی و حزبِ حاکم در چین از هم جدا نیست.
جایگاهِ یوان در سبدِ SDR صندوقِ بین‌المللِ پول
در سالِ ۲۰۱۶، صندوقِ بین‌المللِ پول (IMF) یوان را به سبدِ ارزهایِ ذخیره‌یِ SDR (حقِ برداشتِ ویژه) اضافه کرد — در کنارِ دلار، یورو، ین و پوند؛ این اتفاق نمادِ رسمیِ به‌رسمیت‌شناختنِ یوان به‌عنوانِ یک «ارزِ آزادانه قابلِ استفاده» در سطحِ جهانی بود، هرچند همان‌طور که در درسِ ششمِ همین سطح خواهیم دید، سهمِ واقعیِ یوان در پرداخت‌هایِ جهانی هنوز به‌مراتب کوچک‌تر از دلار و یورو است.